HOME -> Stres
Fazy rozwoju psychospołecznego i towarzyszące im kryzysy
Okres cyklu życiowego-Kryzys psychologiczny: Niemowlęctwo Zaufanie vs. brak zaufania, Wczesne dzieciństwo Autonomiczność vs. wstyd i niepewność, okres przedszkolny Inicjatywa vs. Wina, Średnie dzieciństwo Pracowitość vs. poczucie niższości, Młodzieńczość Tożsamość vs. Rozproszenie, Wczesna dorosłość Intymność vs. Izolacja, Średnia dorosłość Produktywność vs. Stagnacja, Starość Integracja vs. utrata nadziei. Każdy etap rozwoju łączy się ze specyficznymi dla niego sytuacjami kryzysowymi, które człowiek musi rozwiązać sam na podstawie aktualnych możliwości wyznaczonych poziomem dojrzałości biologicznej, psychologicznej i społecznej lub powinien szukać wsparcia pomocy społecznej. Najtrudniejsze z psychologicznego punktu widzenia są okresy pomiędzy kolejnymi sytuacjami kryzysowymi, gdyż v. nich dochodzi do rozstrojenia (dezorganizacji) ważnych funkcji poznawczych i emocjonalnych. Stres wywołany sytuacją kryzysową prowadzi nie tylko do mobilizacji sił obronnych człowieka, ale także do nowej jakościowo sytuacji, reorganizacji mechanizmów adaptacyjnych (tzw. obronnych) osobowości. Kryzys posiada także swoją „głębie w zależności od tego, czy ma charakter rozwojowy czy też incydentalny. Do rozwojowych zalicza się takie zdarzenia życiowe, które wiążą się z naturalnym rozwojem człowieka, jak np. wynikające z cyklicznych zmian środowiska: żłobek -przedszkole - szkoła - studia - pierwsza praca - związek małżeński - i awans itp. Do sytuacji tych człowiek często jest przygotowywany bądź wspomagany poprzez opiekunów, pedagogów, rodziców, lekarzy itp. Istotą sytuacji kryzysowych przypadkowych jest to, że pojawiają się nieoczekiwanie, nagle, zaskakująco, jak np. śmierć bliskiej osoby, utrata pracy, choroba własna, wypadek itp. Kryzysowe sytuacje, zwłaszcza przypadkowe, mogą przeżywać nie tylko pojedyncze osoby, ale i grupy ludzkie, tzw. grupy szczególnego ryzyka np. rodzina, naród, wyznawcy określonej religii, partia polityczna, wojsko itp., bądź też nieformalny, jak np. kliki, frakcje, kluby zainteresowania itp. Reasumując omawianie teorii kryzysu Caplana należy podkreślić, iż akcentuje ona dwuaspektowość reakcji na stres chroniczny.