HOME -> Stres
Koncepcja salutogenetyczna stresu A. Antonovsky\'ego
Antonovsky opierając się na założeniu braku dychotomicznego podziału na zdrowie/chorobę w to miejsce proponuje pojecie kontinuum zdrowia-choroby - odnoszące się zarówno do sfery psychicznej, jak i somatycznej. Zakłada się, że brak homeostazy i uporządkowania jest normalnym stanem rzeczy dla organizmu ludzkiego. Przedmiotem badania jest tu nie choroba, lecz zdrowie „w ogóle oraz wzajemne relacje między stresem i mechanizmami przystosowawczymi. Przy czym, jak stwierdza Antonovsky: „U podstaw orientacji salutogenetycznej leży założenie że, organizm ludzki z natury swej znajduje się w stanie heterostatycznego braku równowagi. Antonovsky czynniki, od których zależy radzenie sobie ze stresem nazwał Uogólnionymi zasobami odpornościowymi (GRRs) są to fizyczne i biochemiczne (odporność), materialne (pieniądze), poznawcze i emocjonalne (wiedza, intelekt, osobowość), związane z wartościami, postawami i relacjami interpersonalnymi oraz makrosocjokulturowe - właściwości jednostki (przy należność do grupy, społeczności), które umożliwiają skuteczne unikanie lub przezwyciężanie wielu różnych stresorów. Czynnikiem wspólnym dla tych właściwości, ułatwiającym utrzymanie się w pobliżu bieguna zdrowie jest poczucie koherencji SOC)- to określony sposób postrzegania świata jako zrozumiałego, sterowalnego i sensownego. Taki sposób widzenia świata kształtuje się w toku doświadczenia życiowego, które z kolei zależy od dostępnych jednostce ogólnych rezerw odpornościowych (GRRs). Im większe ogólne zasoby odpornościowe, tym bardziej spójne i korzystne doświadczenia życiowe i tym silniejsze poczucie koherencji. Silne SOC jest determinantem zdrowia, czynnikiem salutogeneycznym. Tak rozumiane poczucie koherencji jest określane jako „orientacja dyspozycyjna powiązana z kontekstem społeczno-kulturowym. Podstawowe twierdzenia: a) wzorce wychowawcze, role społeczne, przypadek i różne czynniki specyficzne dla jednostki determinują jej GRRs; b) GRRs dostarczają jednostce spójnych i sensownych, znaczących doświadczeń życiowych; c) doświadczenia życiowe kształtują poczucie koherencji; d) wszechobecne czynniki stresujące wywołują u człowieka stan napięcia e) silne poczucie koherencji powoduje, że bodźce spostrzegane są nie jako stresory, a w razie potrzeby jednostka mobilizuje GRRs, które MA do dyspozycji; f) zmobilizowane zasoby odpornościowe wchodzą w interakcję ze stanem napięcia i nie dopuszczają do stresu; g) skuteczne opanowanie napięcia pozwala jednostce utrzymać się w pobliżu bieguna „zdrowie na kontinuum zdrowia-choroby. Składnikami poczucia koherencji są: a) Poczucie zrozumiałości, które odnosi się do stopnia „w jakim człowiek spostrzega bodźce, z którymi się styka, napływające ze środwiska zewnętrznego i wewnętrznego, jako sensowne poznawczo, jako informacje uporządkowane, spójne, ustrukturowane i jasne, a nie jako szum - czyli informacje chaotyczne, nieuporządkowane, losowe, przypadkowe, niewytłumaczalne Człowiek o silnym poczuciu zrozumiałości spodziewa się, że bodźce, z którymi zetknie się w przyszłości będą przewidywalne, lub w najgorszym przypadku oczekuje, że kiedy jakiś bodziec go zaskoczy, będzie go mógł do czegoś przyporządkować i wyjaśnić. Nie ma tu różnicy, czy dany bodziec jest pożądany czy nie. Nawet jeśli jest to wyjątkowo bolesne przeżycie człowiek potrafi w nim dostrzec jakiś sens. b) Poczucie zaradności definiuje następująco: ,jest to stopień, w jakim człowiek spostrzega dostępne zasoby jako wystarczające, by sprostać wymogom, jakie stawiają bombardujące go bodźce. Dostępne zasoby to zarówno zasoby, którymi człowiek sam zawiaduje, jak i te, którymi dysponują bliscy (