HOME -> Stres
Koncepcja stresów konstruktywnych M. Jarosza
Jarosz uważa, że nerwica nie będąc oczywiście chorobą psychiczną jest zawsze procesem chorobowym. Wyodrębnia on stresy destrukcyjne o wyraźnie negatywnym charakterze dla funkcjonowania człowieka i jego zdrowia oraz stresy konstruktywne, które niekiedy mając charakter urazu psychicznego generalnie prowadzą do zmian pozytywnych w funkcjonowaniu człowieka i w jego zdrowiu. Różnica między stresami destrukcyjnymi i konstruktywnymi polega na tym, że w przypadkach tych pierwszych, skutki bezpośrednie, jak i odległe mają zdecydowanie charakter negatywny, zaś w przypadku stresów konstruktywnych, nawet gdy skutki bezpośrednie są negatywne, to skutki odległe mają wyraźnie charakter pozytywny, rozwojowy. W tym znaczeniu autor wprowadza pojecie wyjaśniające, tzw. stresogennego efektu komplementarności, które rozumiane jest jako „dopełniająca rola sytuacji trudnych. Z jednej strony wskazuje się na chwilowy efekt komplementarności uwarunkowanej stresem, jak np. w przypadku, gdy „zwiększenie trudności zadania jest czynnikiem dopełniającym stan pobudzenia do pobudzenia optymalnego. Z drugiej strony zwraca uwagę na rozwojowy stresogenny efekt komplementarności. „Sytuacje stresowe, jeśli tylko nie stanowią wydarzeń losowych niweczących osiągnięcia i przekreślających możliwości dalszych działań, okazują się wręcz potrzebne dla zachowania zdrowia, a nawet i rozwijania zdrowia. Szukając argumentów wyjaśniających zjawisko pozytywnego oddziaływania skrajnych sytuacji stresowych oraz zjawisko „paradoksu stresu (czyli zjawisko definiowane przez Reykowskiego jako „polegające na polepszeniu samoregulacji pod wpływem zwiększenia intensywności stresu, autor odwołuje się do roli dominującej potrzeby i wiodącej idei w rozwoju osobowości człowieka. Tak np. znane są przypadki utrzymywania się dobrej kondycji psychicznej żon alkoholików, które przez wiele lat znoszą wszelkie trudne sytuacje rodzinne, a po wyleczeniu męża z choroby alkoholowej wnoszą o rozwód. Analiza tych paradoksalnych przypadków prowadzi do wniosku, że dzieje się tak, gdy żonami owymi są osoby z dominująca potrzebą opiekowania się innymi. Brak zaspokojenia tej potrzeby zmienia subiektywnie u tych osób sens życia tak, że rezygnują z sytuacji obiektywnie spostrzeganej jako pozytywna. Stresogenny efekt komplementarności znajduje jeszcze inny wyraz, np. w ujawnieniu niespodziewanych umiejętności lub postaw, z których posiadania jednostka nie zdawała sobie sprawy. Dotyczy to rożnego typu zachowań bohaterskich w ekstremalnej sytuacji stresowej, jak np. uratowanie osoby tonącej, obrona słabszego przed agresją innych z narażeniem zdrowia. Jeszcze inna postać komplementarności stresopochodnej dotyczy zwiększonej wrażliwości, związanej z działalnością twórczą. Jarosz opisuje te postać jako „nerwowość inną niż zwykle. Nerwowość wiążąca się z procesem tworzenia wskazuje nie tyle na wzmożoną pobudliwość czy okres przednerwicowy, lecz wręcz każe myśleć o nerwicy, np. neurastenii. Reasumując przedstawianie koncepcji stresów konstruktywnych i stresogennego efektu komplementarności Jarosza należy podkreślić, że autor jest świadomy faktu, iż „ewentualny korzystny wpływ sytuacji trudnych na strukturę i funkcjonowanie osobowości zależy od rodzaju i nasilenia stresorów psychicznych oraz od tego, kto staje w obliczu sytuacji trudnej, tj. na jaką osobowość działają czynniki stresowe.