HOME -> Stres
Następstwa frustracji
Reakcja na frustrację może przyjmować 2 wzorce, charakteryzujące się odmiennymi nastawieniami wobec przeszkód. Pierwszy wzorzec określany przez Frączka i Koftę) jako „zadaniowy, charakteryzuje się tym, że pojawiająca się przeszkoda nie zmienia zasadniczego kierunku celu, lecz modyfikuje jedynie taktykę osiągania celu. Jeśli pojawia się nawet negatywna emocja, to w sposób istotny nie przeszkadza ona realizacji celu . Drugi wzorzec, który można określić jako „emocjonalno-obronny, charakteryzuje się zarówno powstaniem silnych emocji negatywnych, jak i zmianą pierwotnego kierunku działania (celu). Istotą tego wzorca reagowania na frustrację jest redukcja przykrego napięcia emocjonalnego. W zakresie obronnego wzorca reakcji na frustrację Rosenzweig sformułował 4 hipotezy dotyczące skutków frustracji w postaci agresji, fiksacji, regresji i mechanizmów obronnych. Wymienia się niekiedy jeszcze inny typ reakcji na frustrację nastawiony na obronę ego przed dopuszczeniem do świadomości informacji wywołujących lęk, a mianowicie mechanizmy obronne, takie między innymi jak: fiksacja, regresja, projekcja, racjonalizacja, przeniesienie, identyfikacja, fantazja itp. - Regresja (wypieranie, stłumienie) polega na nieświadomym „zapominaniu (usuwaniu lub niedopuszczaniu do świadomości) o rzeczach, które wywołują lęk, chroniąc tym samym przed frustracją. - Projekcja (rzutowanie) polega na przypisywaniu innym ludziom takich cech i właściwości, których rzeczywiście nie posiadają, a których jednostka nie akceptuje u siebie. - Racjonalizacja polega na przypisywaniu własnemu zachowaniu jakichś społecznie akceptowanych motywów, które faktycznie nie istnieją. To „dobudowywanie sobie ideologii stwarza właśnie pozory racjonalnego wyjaśnienia swojego postępowania. Może to być np. „obniżenie wartości celu, którego nie możemy osiągnąć. - Przeniesienie występuje wtedy, gdy człowiek nie może reagować np. bezpośrednią agresywnością na rzeczywistą (uświadomioną lub nie-uświadomioną) przyczynę frustracji i „przenosi ową reakcję agresji na przedmiot nie mający nic wspólnego z frustracją. Przykładem może być sfrustrowany pracownik, który „wyżywa się w domu na własnej rodzinie. - Identyfikacja polega na przypisywaniu sobie osiągnięć, których naprawdę nie posiada, za pomocą utożsamiania się (całkowitego lub częściowego) z osiągnięciami grupy społecznej lub znaczącej jednostki. Przykładem może być wypowiedź portiera w teatrze, który po premierze twierdzi „odnieśliśmy dzisiaj duży sukces.- Fantazja jest to osiągnięcie swoich celów w wyobraźni zamiast w rzeczywistości. Ten mechanizm obronny często stosują dzieci. - Reakcja upozorowana polega na wytwarzaniu postawy przeciwnej w stosunku do rzeczywistych uczuć jednostki w odniesieniu do obiektu tych uczuć. Np. przesadna uprzejmość wobec osoby, której się nienawidzi. - Substytucja, czyli zastępowanie działań skazanych na niepowodzenie, działaniami łatwiej osiągalnymi. Jeśli np. nie mogę zostać pilotem ze względów zdrowotnych, mogę studiować na politechnice budowę samolotów. - Dysocjacja (izolacja wewnętrzna) polega na izolowaniu myśli od działań, by podejmować czynności wyraźnie niezgodne z przekonaniami człowieka bez przeżywania rozczarowania, skrupułów moralnych. Np. żołnierz na froncie wmawia sobie, że „wykonuje tylko rozkaz.Frustracja może wywoływać względnie trwałe skutki związane z zaburzeniem przystosowania w sytuacji zablokowania potrzeb i dążeń czł.