HOME -> Stres
Poznawczo-kompetencyjna koncepcja stresu H. Sęk
Hybrydowy model zw . modelem poznawczo-kompetencyjnym, łączący w sobie elementy poznawczej teorii stresu Lazarusa i koncepcji wypalenia się zawodowego. Współczesne rozumienie wypalenia się zawodowego: zespół objawów gorszego funkcjonowania ludzi, pracujących w zawodach stresowych, których istotą jest permanentny bliski kontakt z. innymi ludźmi (np. lekarz, pielęgniarka, ksiądz, nauczyciel, itp.). Generalnie przyczyn wypalenia się zawodowego upatruje się w źródłach stresu zawodowego i cechach osobowości, których interakcja jest odpowiedzialna za sposoby radzenia sobie ze stresem, które korelują z poczuciem własnej skuteczności zawodowej, tzw. kompetencji zaradczej. Niska kompetencja zaradcza pociąga za sobą typowe dla wypalenia się zawodowego objawy: emocjonalne wyczerpanie, depersonalizację, niską motywację zawodową, brak zadowolenia z pracy, a niekiedy absencję i rezygnację z pracy.Model zawiera koncepcje 4 typów kontroli F. B. Bryanta: utrzymywanie - ocena pozytywna i kontrola pierwotna, - unikanie - ocena negatywna i kontrola pierwotna, - doznawanie -ocena pozytywna i kontrola wtórna, zmaganie - ocena negatywna i kontrola wtórna. Wg tego modelu wypalenie się zawodowe nie jest bezpośrednią konsekwencją stresu chronicznego, lecz raczej stresu, któremu nie przeciwstawiliśmy się skutecznie. Obiektywnie istniejący stres zawodowy, poddany intelektualnej obróbce podmiotu daje poczucie obciążenia psychicznego (poczucie stresu zawodowego), z którym człowiek się zmaga, wykorzystując do tego wyuczone strategie radzenia sobie ze stresem lub dostępne źródła wsparcia społecznego. Istotną rolę w owym zmaganiu się ze stresem odgrywa poczucie kompetencji zaradczych, będące sumą skutecznych lub nieskutecznych doświadczeń dotyczących zmagań się ze stresem zawodowym. Doświadczenia pozytywne przeciwdziałają wypaleniu się zawodowemu, zwiększając osobiste zaangażowanie. Istotną rolę odgrywa w budowaniu poczucia kompetencji zaradczych typ kontroli. Najkorzystniejszy wpływ na hamowanie procesów wypalenia się zawodowego ma kontrola typu: utrzymywanie) i doznawanie. Kontrola typu unikanie) może nasilać procesy wypalania się zawodowego