HOME -> Stres
Teoria homeostazy
Większość mechanizmów adaptacyjnych ma charakter ujemnego sprzężenia zwrotnego (poza niektórymi reakcjami patologicznymi). Schemat ujemnego sprzężenia zwrotnego: warunkiem przetrwania organizmu narażonego na wpływy świata otaczającego jest sprawność mechanizmów fizjologicznych, odpowiedzialnych za zmiany w środowisku wewnętrznym i przeciwstawiające się im reakcje, czyli za utrzymanie status quo ante. Szczegółowe poznanie owych mechanizmów homeostatycznych zaczyna C. Bernarda twórcy Prawa stałości środowiska wewnętrznego. On zwrócił uwagę że komórki organizmów wielokomórkowych żyją we własnym, odizolowanym od świata środowisku, w którym zachodzą ciągłe zmiany, często zakłócające czynności organizmu bądź zagrażające jego życiu. To środowisko wewnętrzne, które jest gwarantem stałości, jest równocześnie warunkiem niezależnej egzystencji ustroju. Na poziomie śródkomórkowym takim środowiskiem wewnętrznym jest płyn zewnątrzkomórkowy, który wypełnia wszelkie szczeliny międzykomórkowe, naczynia krwionośne, naczynia limfatyczne i inne, stałość ta zachowana jest dzięki procesom fizjologicznym i biochemicznym ustroju. Do tego ostatniego przekonania nawiązał w swojej teorii homeostazy Cannon, który napisał książkę pt. Mądrość ciała. Tę mądrość ciała upatrywał właśnie w systemie mechanizmów regulacyjnych, które pozwalają organizmowi odpowiadać w sposób korzystny na bodźce środowiskowe. Cannon jest zarówno twórcą teorii homeostazy, również wprowadził to pojęcie do fizjologii po raz pierwszy. Homeostaza jest określeniem różnych procesów regulacyjnych, opartych na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego, które umożliwiają organizmowi utrzymywanie na stałym poziomie pewnej liczby parametrów fizycznych (np. temperatura ciała, ciśnienie osmotyczne krwi) i chemicznych (np. poziom cukru, dwutlenku węgla). Mechanizm homeostazy na przy. procesów fizjologicznych odpowiedzialnych za utrzymanie stałej temperatury ciała. Komórki wrażliwe na temperaturę krwi (spełniające funkcję urządzenia pomiarowego), znajdujące się w podwzgórzu, otrzymują informację o temperaturze ciała poprze krew, która przepływa przez podwzgórze. Gdy tem. ciała wzrasta, włączają się tzw. receptory ciepła-są to komórki wrażliwe na zbyt wysoką temperaturę. Wpływają one poprze układ wegetatywny (część sympatyczna) na gruczoły potowe, wydzielające pot. Pocenie się pochłania znaczną ilość ciepła powodując obniżenie temperatury ciała. Po pewnym czasie do podwzgórza dociera krew o obniżonej temperaturze i pobudza tzw. receptory zimna-komórki wrażliwe na zbyt niską temperaturę. Oddziałują one za pośrednictwem układu wegetatywnego na naczynia skórne zwężając je i zmniejszając w ten sposób utratę ciepła przez powierzchnię ciała. Równocześnie do krwi wyrzucona zostaje adrenalina, która powoduje wzrost przemiany materii, a co za tym idzie wzrost produkcji ciepła. Przy dłuższym trwaniu ochładzania uruchamia się inny mechanizm: podwzgórze - przysadka - tarczyca, odpowiedzialny za produkcję tyroksyny, która wywołuje znacznie większy efekt metaboliczny. Homeostaza zakłada, iż ustrój może prawidłowo funkcjonować tylko w granicach, w jakich zdolny jest do szybkiej adaptacji, tak aby zachować stan swojego wewnętrznego środowiska, w ramach ściśle określonych dla każdego organizmu. Z drugiej strony,odpowiedzi każdego ustroju na zmiany środowiska muszą być tego rodzaju, aby pozwalały mu właściwie funkcjonować w zmienionych warunkach.