HOME -> Stres
Teorie lęku
(1) Psychoanalityczne koncepcje lęku wywodzą się od teorii Freuda. Freud ogłosił 2 teorie lęku. Pierwsza koncepcja fizjologiczna jest częścią ogólniejszej teorii libido. Istota tej koncepcji sprowadza się do sytuacji, w której brak możliwości rozładowania popędu seksualnego bądź niepełnego jego wyładowania prowadzi do zmian fizjologiczno-chemicznych, które pobudzają okolice podkorowe. Pobudzenie tych okolic mózgu wyzwala fizjologiczne reakcje lękowe. W tym ujęciu ta pierwsza teoria Freuda traktowana jest jako fizjologiczna. Druga koncepcja lęku jest z istoty rzeczy psychologiczna, gdyż określa lęk (anxiety) jako nieprzyjemny stan emocjonalny, związany z subiektywnym odczuciem zagrożenia płynącego z reguły z wewnątrz. Lęk, w odróżnieniu od strachu charakteryzuje poczucie bezradności wobec niebezpieczeństwa płynącego z wewnątrz lub zewnątrz. Tak rozumiany lęk uruchamia określone mechanizmy obronne. Freud wprowadza ponadto pojęcie strach (fear) definiowane jako racjonalna reakcja na obiektywne, zewnętrzne zagrożenie. Szczególne miejsce w teorii lęku Freud poświęcił psychologicznym przyczynom, przypisując mu kluczową rolę w powstawaniu psychonerwic. Podstawowy mechanizm stresowy w teorii lęku Freuda można upatrywać w „zewnętrznych i wewnętrznych przeszkodach, które napotyka niedostępne świadomości id jak zbiór sił popedowych. W samej naturze popędów istnieją przecież pewne konflikty (id jest pełne dążeń aspołecznych) wynikające z niemożliwości równoczesnego bądź natychmiastowego ich zaspokojenia. Doprowadzenie przez ego do kompromisu pomiędzy konfliktowymi presjami id z jednej strony, a czynnikami środowiskowymi, kulturowymi i wewnętrznymi (superego) z drugiej strony, jest związane mechanizmem stresowym, którego głównym komponentem jest lęk. Dla uniknięcia lęku lub obniżenia jego intensywności ego uruchamia szereg mechanizmów obronnych (np. mechanizm ucieczki - walki, represji, przeniesienia, sublimacji itp. Lęk, zdaniem Horney, podobnie jak strach jest emocjonalną reakcją na niebezpieczeństwa, jest on stanem nieokreślonej niepewności. Wyróżnia lęk podstawowy i wtórny. Lęk podstawowy związany jest z konfrontacją ze światem zewnętrznym, a ściślej mówiąc z obawą przed negatywną oceną ze strony otoczenia, bądź przed jego wrogimi reakcjami. Lęk ten kształtuje się we wczesnym dzieciństwie i wynika ze złego traktowania dziecka oraz z braku zaspokajania potrzeby akceptacji. Nieskuteczność mechanizmów obronnych osobowości nastawionych na zaspokojenie potrzeby akceptacji jest źródłem lęku wtórnego. W ten sposób powstaje błędne koło, prowadzące do zaburzeń nerwicowych. (2)Koncepcje lęku behawiorystyczne zachowanie człowieka jest efektem wyuczonych reakcji wskutek oddziaływań bodźców płynących ze środowiska. W tym znaczeniu również „lęk jest reakcją wyuczoną. Zgodnie z teorią uczenia się takie pojęcie jak „generalizacja, „transfer, „wygaszanie, „różnicowanie mają także zastosowanie do lęku. Tak np. Dollard i Miller różnicują pojęcie strachu i lęku. Lękiem jest strach, którego źródło jest niejasne lub „zaciemnione przez wyparcie. Przy czym podkreślają, że fizjologiczne i neurologiczne podłoże strachu i lęku jest oczywiście wrodzone.(3 )Egzstencjalne koncepcje lęku. Istotą egzystencjalnej koncepcji lęku jest przyrodzona człowiekowi świadomość własnej podmiotowości i relacyjności, która przejawia się zdolnością do reagowania emocjami (negatywnymi i pozytywnymi) na informacje płynące ze świata. Lęk odgrywa tu kluczową rolę, ponieważ podmiotowość została człowiekowi narzucona w rozumieniu możliwości, między którymi musi on ciągle wybierać. Ta konieczność dok