HOME -> Uczenie się i pamięć.
B.F. Skinner (1904-1990)
B.F. Skinner był behawiorystą, którego poglądy tak bardzo różniły -się od koncepcji Tolmana, jak tylko można to sobie wyobrazić. Wpływ Skinnera trwał dużo dłużej niż apogeum behawioryzmu. Z powodu swoich bardzo popularnych książek Walden Two (1948) oraz Beyond Freedom and Dignity (1971) był prawie powszechnie utożsamiany z behawioryzmem. Często określa się go jako radykalnego behawiorystę, gdyż doprowadził behawioryzm do skrajności. Skinner nie tylko nie przejawiał tolerancji dla takich konstruktów umysłowych, jak pamięć, ale także był mało tolerancyjny wobec licznych konstruktów teoretycznych stosowanych przez innych behawiorystów. Na przykład krytykował pojęcia popędu i siły nawyku, wchodzące w skład teorii Hulla, gdyż odnosiły się one bardziej do stanów wewnętrznych niż do obserwowalnych bodźców i reakcji.
Skinner wniósł zasadniczy wkład do badań nad warunkowaniem instrumentalnym czy też, jak wolał nazywać go, warunkowaniem sprawczym. Sądził, że przekonanie o istnieniu asocjacji bodziec-reakcja, zasadnicze dla wielu teorii behawiorystycznych, jest tylko fantazjowaniem teoretycznym. Zaobserwował, że zwierzęta emitują reakcje w niektórych sytuacjach bez żadnego widocznego bodźca, który by je kontrolował. Te reakcje zostały nazwane swobodnymi reakcjami sprawczymi (free operants). Tak więc szczur w klatce może biegać wkoło, drapać się, naciskać dźwignię, próbować wdrapać się na górę itd. Uczenie się zmienia względną częstotliwość tych różnych reakcji; jeżeli po naciśnięciu dźwigni szczur otrzyma pokarm, takie zachowanie stanie się bardziej dominującą reakcją.
Skinner jest sławny z powodu skonstruowania skrzynki (tzw. skrzynka Skinnera) do badania szczurów. Ta dźwiękoszczelna skrzynka zawiera dźwignię, którą szczury mogą naciskać w celu uzyskania porcji pokarmu. Typowym pomiarem zależnym było oznaczanie, jak często szczur przyciska dźwignię. Podobne urządzenie skonstruowano dla gołębi, które mogą w nim dziobać w przycisk. Dzięki tym urządzeniom wykryto kilka ważnych zjawisk behawioralnych. Większość z nich omawiam w rozdziałach 3. i 4.
Chociaż Skinner nie uznawał roli powiązań bodziec-reakcja, musiał jednak przyznać, że zewnętrzne bodźce odgrywają jakąś rolę w kontroli zachowania. Według Skinnera zewnętrzne bodźce określają sytuację, w której zajdą reakcje sprawcze. Bodźce wyznaczające, które reakcje sprawcze zajdą, zostały nazwane bodźcami dyskryminacyjnymi (różnicującymi). Znaczy to, że służą one do różnicowania jednej sytuacji od drugiej. Powiedzenie, że jakiś bodziec określa sytuację dla jakiejś reakcji, ale nie jest z nią powiązany, może wydawać się bardzo subtelnym rozróżnieniem, ale dobrze oddaje ono podejście Skinnera. Interesowało go to, jakie będzie zachowanie organizmu w różnych sytuacjach bodźcowych, a nie to, jaki wewnętrzny mechanizm jest mediatorem dla tego zachowania.
Prawdopodobnie najbardziej typowe dla poszukiwań Skinnera były jego badania nad rozkładami wzmocnień (np. Ferster i Skinner, 1957), które rozpatrzę bardziej szczegółowo w rozdziale 4. Dotyczyły one tego, jak różne zależności pomiędzy wzmacnianiem i reakcją wpływają na częstotliwość,
Gołąb dziobiący przycisk w kamerze do badania zachowań sprawczych
z jaką reakcja jest wykonywana. Na przykład w przypadku rozkładu wzmacniania o stałych odstępach czasowych szczur może otrzymywać porcję pokarmu po kolejnej reakcji w dwie minuty od otrzymania ostatniej porcji. Rysunek 1.9 pokazuje rozkład wzmacniania o stałych odstępach czasowych, w którym wzmocnienie jest podawane co dwie minuty. Zauważmy, że ogólna liczba reakcji wzrasta wraz z upływem czasu. Wykres ukazuje tę informację w postaci krzywej kumulatywnej, stanowiącej częsty sposób prezentacji danych w badaniach skinnerowskich. Zawiera ona zapis ogólnej liczby reakcji, któ