HOME -> Uczenie się i pamięć.
efekt pierwszeństwa
Ostatnie słowa prawdopodobnie mogą być nadal w buforze krótkotrwałym i dlatego są lepiej odtwarzane. Ostatnie słowo jest na pewno w buforze. Poprzedzające je słowo też jest w buforze, chyba że zostało usunięte dla przyjęcia ostatniego słowa. Pogorszające się wraz z oddalaniem się od końca listy odtwarzanie odzwierciedla zmniejszające się prawdopodobieństwo, że dany element jest nadal w pamięci krótkotrwałej.Zgodnie z teorią Atkinsona i Shiffrina efekt pierwszeństwa zachodzi dzięki temu, że pierwsze słowa na liście mają większe prawdopodobieństwo przechowania w pamięci długotrwałej. Słowa na początku listy są w lepszej sytuacji, gdyż początkowo nie muszą konkurować z innymi słowami o powtarzanie w pamięci krótkotrwałej. Zatem są więcej razy powtarzane i utrzymywane dłużej, zanim zostaną wypchnięte przez nowe słowo. Rundus (1971) prosił badanych, aby powtarzali słowa na głos, i mógł dzięki temu wykazać, że prawdopodobieństwo odtworzenia poszczególnych słów może być przewidziane na podstawie liczby jego powtórzeń. Jak postulowali Atkinson i Shif frin, słowa z początku listy były powtarzane więcej razy. Wyniki uzyskane przez Rundusa zostały zamieszczone na rysunku 1.12b, ilustrując stwierdzenie, że liczba powtórzeń jest wyższa dla pierwszego słowa, a następnie gwałtownie spada.Paradygmaty badawcze, będące podstawą tej teorii, stanowiły raczej proste eksperymenty, jak omówione powyżej swobodne odtwarzanie. Były one wyrazem powrotu do paradygmatów eksperymentalnych wprowadzonych przez Ebbinghausa prawie sto lat wcześniej. Gdy zaczęto przeprowadzać bardziej złożone eksperymenty, teoria Atkinsona i Shiffrina popadła w niełaskę. Nowe dane empiryczne zasiały wątpliwości odnośnie do rozróżniania pamięci krótko- i długotrwałej, a ich teoria pamięci długotrwałej nie uwzględniała licznych ważnych problemów, takich jak rola organizowania i warunków, w jakich zachodzi wydobywanie. Gdy badacze zaczęli przyglądać się pamięci w bardziej realistycznych sytuacjach, problemy te stały się jeszcze wyraźniejsze. Liczne dane badawcze, które doprowadziły do odrzucenia teorii Atkinsona i Shiffrina, omówiłem w rozdziałach od 5. do 8. W szczególności rozdział 5. gromadzi dowody przeciwko tej teorii.Obecnie teoria Atkinsona i Shiffrina wzbudza wyłącznie zainteresowanie historyczne. Chociaż jedynie niewielu badaczy jest teraz jej zwolennikami, w licznych aktualnych teoriach nadal dostrzegalny jest jej wpływ, dotyczy to także nowej teorii rozwiniętej przez Shiffrina, nazwanej SAM (Gillund i Shif frin, 1984), przedstawionej w rozdziale 5. Odrzucenie teorii oznacza dla współczesnej psychologii zwycięstwo. Dowodzi bowiem, że ta dziedzina wiedzy, choć ma za sobą dziesięciolecia niezdecydowanych, werbalnych argumentów, swoje teorie formułuje w postaci precyzyjnych stwierdzeń. Dzięki temu mogą one być weryfikowane i odrzucane. Taka precyzja teoretyczna otwiera drogę postępu naukowego.