Życie codzienne dostarcza sytuacji analogicznych do sytuacji swobodnego odtwarzania. Możemy chcieć zamieścić szereg stwierdzeń w przemówieniu, które powinno być przedstawione bez notatek, lub zapamiętać listę zakupów bez zapisywania jej. Często oczekuje się od kelnerów, aby przyjmowali zamówienia bez notowania ich. Można w dużym stopniu usprawnić pamięć w takich sytuacjach dzięki zastosowaniu metody dostarczającej systematycznych wskazówek dla informacji, która ma być zapamiętana. Istnieje wiele strategii mnemonicznych. W poniższym paragrafie opiszę dwie spośród najlepiej znanych - metodę słowa haka i metodę loci oraz pokażę, jak można rozumieć ich skuteczność w terminach teorii generowania-rozpoznawania. Metoda slowa haka. Metoda ta polega na nauczeniu się serii asocjacji pomiędzy liczbami i słowami, jak w poniższym zestawie: Jeden to Wiedeń Dwa to gra Trzy to lwy Cztery to kamery Pięć to zięć Sześć to teśc Siedem to pledem Osiem to Antosiem Dziewięć to rtęć Dziesięć to jesień* Przypuśćmy, że chcesz zapamiętać następującą listę rzeczy do kupienia: mleko, parówki, karma dla psa, pomidory, banany i chleb. Weźmiesz pierwszy element i spróbujesz powiązać go z elementem odpowiadającym jedynce - Wiedeń. Może wyobrazisz sobie Wiedeń zalewany przez padające z nieba mleko. Podobnie stworzysz wyobrażenie dla pozostałych elementów: parówki leżące na planszy do gry, karmę dla psa porywaną przez lwy, pomidory udające fragment kamery, banany zwisające z uszu zięcia i chleb zamiast kapelusza na głowie teścia. Te wyobrażenia są dziwaczne, ale jak wspomniałem w rozdziale 6., tego rodzaju obrazy są skuteczne dla tworzenia asocjacji pomiędzy elementami. Gdy będziesz chciał odtworzyć listę, odszukasz słowo odpowiadające jedynce, Wiedeń, i odnajdziesz powiązany z nim element, mleko, a następnie postąpisz tak samo z wszystkimi pozostałymi slowami z listy. Słowa haki mogą być wielokrotnie używane do uczenia się nowych list (Bower i Reitman, 1972). Powyższa technika jest bardzo skuteczna i zapewnia osobie zapamiętującej prawie doskonałe pamiętanie elementów, które mają być przyswojone. Technika wykorzystuje dwie rzeczy. Po pierwsze, zapamiętanie zawczasu sekwencji elementów, jak Wiedeń, gra, lwy, pozwala przechodzić przez materiał w sposób uporządkowany, co ułatwia przypominanie poszczególnych elementów. Po drugie, konkretne słowa haki dostarczają doskonałych wskazówek dla pamięci, gdy są połączone z uczeniem się wykorzystującym wyob * Zestaw polskich haków za: Doskonal swojd pamięć. Bielsko-Biała Wydawnictwo Debit 1996. W oryginale podano najbardziej znaną angielską wersję słów haków: One is a bun. Two is a shoe. Three is a tree. Four is a door. Five is a hive. Six is sticks. Seven is heaven. Eight is a gale. Nine is wine. Ten is a hen (przyp. tłum.).