Liczne dane empiryczne sugerują, że w wielu sytuacjach badani starają się odtworzyć materiał poprzez generowanie potencjalnych elementów i sprawdzanie, czy są w stanie je rozpoznać. Jak w podanym wcześniej przykładzie, można niekiedy zaobserwować takie działania. Manipulacje, któreZwiązki pomiędzy różnymi jawnymi wskaźnikami pamięci 3~ 1wpływają na organizację list (jak układanie historyjek, kategoryzowanie czy strategie mnemoniczne) mają silniejszy wpływ na odtwarzanie niż na rozpoznawanie (Kintsch, 1970b; Mandler, 1967). Taki efekt wydaje się zrozumiały, gdyż organizacja powinna pomagać w generowaniu elementów dla rozpoznawania, lecz w niewielkim stopniu ułatwia samo rozpoznawanie słów. Badani poinformowani, że będą sprawdzane ich osiągnięcia pamięciowe, uzyskują wyższe wyniki w swobodnym odtwarzaniu niż ci, którzy uczą się w sposób nie zamierzony. Taki efekt w rozpoznawaniu nie występuje (Eagle i Leiter, 1964). Jest to zrozumiałe, ponieważ badani zapamiętujący w sposób zamierzony posługują się odpowiednimi strategiami organizowania.Wydaje się, że teoria generowania-rozpoznawania zakłada, iż pamięć rozpoznawcza będzie zawsze lepsza niż pamięć odtwórcza, gdyż odtwarzanie obejmuje zarówno generowanie słów, jak i ich rozpoznawanie. Powyższe założenie zostało poddane krytycznej ocenie w serii eksperymentów przeprowadzonych przez Tulvinga i Thompsona (1973) oraz Watkinsa i Tulvińga (1975). Badani uczyli się par słów, jak pociąg-czarny, i byli informowani, że sprawdzane będzie pamiętanie drugiego słowa (np. czarny). Dobierane do badania pary były słabo powiązane, tzn. ludzie rzadko generują czarny jako skojarzenie do słowa pociąg w teście wolnych skojarzeń.Zastosowano dwa rodzaje sprawdzianu pamięciowego:Odtwarzanie. Badanym prezentowano wskazówki, takie jak pociąg, i proszono ich o odtworzenie właściwych słów, tu: czarny. Zauważmy, że nie jest to swobodne odtwarzanie, dla którego sformułowano teorię generowaniaodtwarzania; te warunki dają korzystniejsze wskazówki dla odtwarzania (w tym przypadku słowa pociąg) niż typowe swobodne odtwarzanie, w którym badany ma jedynie kontekst listy.Rozpoznawanie. Badanym prezentowano słowo silnie skojarzone z właściwym słowem, na przykład biały (ludzie często generują czarny jako skojarzenie bialego) i proszono ich o podanie czterech swobodnych skojarzeń do tego słowa. Na ogół jednym z tych skojarzeń było właściwe słowo - czarny. Badanych proszono 0 ocenę, czy któreś z wygenerowanych słów było słowem z listy. Tak więc badani byli stawiani w sytuacji, w której występowało wysokie prawdopodobieństwo wygenerowania danego słowa, i jedyną trudnością powinno być rozpoznanie go.Rezultaty tego rodzaju eksperymentu mogą być sklasyfikowane z uwagi na to, czy jakieś słowo zostało odtworzone i, niezależnie od odtworzenia, czy może być ono rozpoznane. Tabela 8.1 pokazuje wybrane wyniki badania przeprowadzonego przez Tulvinga i Wisemana (1975) sklasyfikowane zgodnie ~ tymi czynnikami. Tabela pokazuje proporcję słów w każdej z czterech sytuacji uzyskanych przez skrzyżowanie tych czynników. Dwa wyniki uzyskane w tym paradygmacie stanowią poważne wyzwanie dla teorii generowa